آپنه انسدادی خواب یا OSA یکی از شایع‌ترین اختلالات تنفسی حین خواب است. در این بیماری، راه هوایی فوقانی هنگام خواب به‌طور مکرر تنگ یا بسته می‌شود. نتیجه این انسداد، کاهش جریان هوا، افت اکسیژن خون، بیدار شدن‌های مکرر و در نهایت خواب بی‌کیفیت است.

بسیاری از بیماران ممکن است متوجه این وقفه‌های تنفسی نشوند، اما اطرافیان معمولاً خرخر بلند، قطع تنفس یا خواب ناآرام بیمار را مشاهده می‌کنند.

آپنه خواب فقط یک مشکل ساده خواب نیست. درمان نشدن این بیماری می‌تواند به مرور زمان خطر ابتلا به مشکلات جدی را افزایش دهد، از جمله:

• فشار خون بالا
• بیماری‌های قلبی و عروقی
• سکته مغزی
• دیابت
• آریتمی قلبی
• نارسایی قلبی
• مقاومت به انسولین
• افزایش خطر تصادفات رانندگی به دلیل خواب‌آلودگی روزانه

PAP مخفف عبارت Positive Airway Pressure به معنی فشار مثبت راه هوایی است. دستگاه‌های PAP با ایجاد جریان هوا و فشار مثبت، راه هوایی را هنگام خواب باز نگه می‌دارند و از بسته شدن حلق جلوگیری می‌کنند.

دستگاه PAP بیماری را «کنترل» می‌کند؛ یعنی تا زمانی که بیمار از دستگاه استفاده می‌کند، احتمال بسته شدن راه هوایی و بروز آپنه کاهش می‌یابد.

سه نوع اصلی از دستگاه‌های PAP برای درمان اختلالات تنفسی خواب استفاده می‌شوند:

1. CPAP
2. APAP
3. BiPAP

هر سه دستگاه با فشار مثبت کار می‌کنند، اما نحوه تنظیم و ارائه فشار در آن‌ها متفاوت است.

CPAP مخفف Continuous Positive Airway Pressure است. این دستگاه در تمام مدت خواب یک فشار ثابت ایجاد می‌کند.

APAP یا Auto Adjusting PAP دستگاهی است که فشار را به‌صورت خودکار بر اساس نیاز بیمار تغییر می‌دهد.

BiPAP یا Bilevel Positive Airway Pressure دستگاهی است که دو سطح فشار جداگانه ایجاد می‌کند:

• IPAP: فشار هنگام دم (بالاتر)
• EPAP: فشار هنگام بازدم (کمتر)

• دستگاه اصلی
• مخزن آب (Humidifier)
• تیوب یا شلنگ
• ماسک
• فیلتر

هرکدام از این اجزا در کیفیت درمان و راحتی بیمار نقش مهمی دارند.

Humidifier یا مرطوب‌کننده چیست؟

Humidifier با افزایش رطوبت هوای ورودی، به کاهش خشکی بینی و دهان کمک می‌کند. استفاده از مرطوب‌کننده در بسیاری از بیماران باعث راحتی بیشتر و تحمل بهتر دستگاه می‌شود.

• کاهش خشکی دهان و بینی
• کاهش سوزش بینی
• کاهش گلودرد صبحگاهی
• افزایش راحتی هنگام استفاده از دستگاه

انتخاب ماسک مناسب یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت درمان است. ماسک نامناسب می‌تواند باعث نشت هوا، زخم پوستی، ناراحتی و حتی قطع درمان شود.

1. مخزن آب دستگاه پر شود
2. تیوب به دستگاه و ماسک وصل شود
3. ماسک از نظر تمیزی و سلامت بررسی شود
4. دستگاه روشن شود
5. ماسک در وضعیت خوابیده تنظیم شود

قابلیت Ramp باعث می‌شود دستگاه با فشار کمتر شروع به کار کند و سپس به‌تدریج فشار را تا مقدار درمانی افزایش دهد. این ویژگی برای بیمارانی که در ابتدای خواب با فشار دستگاه احساس ناراحتی دارند بسیار کمک‌کننده است.

اثر درمان با PAP وابسته به استفاده منظم است. اگر بیمار یک شب از دستگاه استفاده نکند، آپنه خواب می‌تواند همان شب برگردد.

اقدامات روزانه

• شستشوی ماسک
• تخلیه آب باقی‌مانده مخزن
• خشک کردن قطعات
• بررسی ظاهری ماسک و تیوب

اقدامات هفتگی

• شستشوی تیوب با آب ولرم و شوینده ملایم
• شستشوی مخزن آب
• بررسی فیلترها
• خشک کردن کامل قطعات

بهترین گزینه: آب مقطر

اگر در دسترس نبود: آب جوشیده سردشده

بسیاری از دستگاه‌های PAP اطلاعات مهمی را ثبت می‌کنند:

• مدت استفاده (Usage)
• شاخص AHI
• میزان نشت هوا (Leak)
• فشار درمانی

AHI چیست؟

AHI مخفف Apnea-Hypopnea Index است و تعداد آپنه و هیپوپنه در هر ساعت خواب را نشان می‌دهد.

Leak یا نشت هوا چیست؟

نشت هوا از اطراف ماسک می‌تواند باعث کاهش اثربخشی درمان، اختلال خواب، خشکی چشم و افزایش AHI شود.

• سایز نامناسب ماسک
• تنظیم نبودن بندها
• فرسودگی کوشن
• وجود ریش

• زخم شدید پوستی
• عدم تحمل کامل دستگاه
• خواب‌آلودگی شدید
• AHI بالا با وجود استفاده از دستگاه
• نشت شدید هوا
• ادامه خرخر با وجود درمان

• کاهش خواب‌آلودگی روزانه
• بهبود کیفیت خواب
• کاهش خرخر
• بهبود کیفیت زندگی
• کمک به کنترل فشار خون
• کاهش خطر تصادفات ناشی از خواب‌آلودگی
• کاهش وقفه‌های تنفسی در خواب

درمان آپنه انسدادی خواب با دستگاه‌های PAP یکی از مؤثرترین روش‌های کنترل این بیماری است. انتخاب دستگاه مناسب، انتخاب ماسک راحت، استفاده منظم، تمیز کردن تجهیزات و پیگیری دوره‌ای نقش مهمی در موفقیت درمان دارند.

خواب بهتر، به معنی سلامت بیشتر و کیفیت زندگی بالاتر است.