سرفه یک رفلکس طبیعی و دفاعی است. وقتی دود، گردوغبار، ترشحات، میکروب یا جسم خارجی گیرنده‌های موجود در بینی، گلو، حنجره یا راه‌های هوایی را تحریک می‌کند، پیام به مغز می‌رسد و عضلات تنفسی برای ایجاد سرفه فعال می‌شوند. بنابراین هر سرفه‌ای الزاماً نشانه بیماری خطرناک نیست.

آنچه اهمیت دارد مدت سرفه، الگوی آن و علائم همراه است. سرفه ناشی از یک عفونت ویروسی معمولاً در مدت کوتاه‌تری بهبود می‌یابد؛ اما ادامه سرفه بیش از ۸ هفته در بزرگسالان، نیازمند ارزیابی پزشکی است.

۱. سندرم سرفه راه هوایی فوقانی

مشکلات بینی و سینوس‌ها، از جمله رینیت آلرژیک یا سینوزیت، ممکن است با احساس ترشح پشت گلو، گرفتگی بینی، صاف‌کردن مکرر گلو و تشدید سرفه هنگام درازکشیدن همراه باشند. درمان براساس علت می‌تواند شامل شست‌وشوی بینی با سرم و درمان هدفمند آلرژی یا التهاب بینی با نظر پزشک باشد.

۲. آسم و آسم با غلبه سرفه

در بعضی افراد، سرفه تنها یا برجسته‌ترین نشانه آسم است و ممکن است خس‌خس واضحی وجود نداشته باشد. سرفه شبانه یا سرفه‌ای که با ورزش، خنده، هوای سرد یا آلرژن‌ها تشدید می‌شود می‌تواند پزشک را به این تشخیص مشکوک کند. بررسی عملکرد ریه و گاهی آزمایش‌های تکمیلی برای تأیید تشخیص لازم است.

۳. برونشیت ائوزینوفیلیک غیرآسمی

این بیماری با التهاب ائوزینوفیلیک راه‌های هوایی همراه است و می‌تواند سرفه مزمن ایجاد کند، درحالی‌که برخی ویژگی‌های کلاسیک آسم وجود ندارند. تشخیص آن نیازمند بررسی تخصصی است.

۴. رفلاکس و علائم مرتبط با آن

بازگشت محتویات معده ممکن است در برخی بیماران با سرفه، گرفتگی صدا، ترش‌کردن یا سوزش سردل همراه باشد. همه مبتلایان به سرفه مرتبط با رفلاکس الزاماً سوزش سردل ندارند؛ بااین‌حال، نسبت‌دادن سرفه به رفلاکس بدون ارزیابی سایر علت‌ها درست نیست.

۵. داروهای مهارکننده ACE

برخی داروهای فشارخون مانند کاپتوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل و رامیپریل می‌توانند در بعضی افراد سرفه خشک ایجاد کنند. این داروها را خودسرانه قطع نکنید. پزشک در صورت نیاز درباره تغییر دارو تصمیم می‌گیرد.

۶. سیگار، قلیان و COPD

دود دخانیات راه‌های هوایی را ملتهب می‌کند، ترشح خلط را افزایش می‌دهد و به عملکرد مژک‌های تنفسی آسیب می‌زند. سرفه فرد سیگاری را نباید طبیعی دانست. سرفه، خلط و تنگی نفس می‌توانند با COPD همراه باشند، اما تشخیص آن به ارزیابی پزشکی و اسپیرومتری نیاز دارد.

برای آشنایی با مسیر علمی ترک دخانیات، مقاله ترک سیگار و درمان وابستگی به نیکوتین را بخوانید.

۷. برونشکتازی

سرفه خلط‌دار طولانی، خلط فراوان، عفونت‌های مکرر تنفسی یا خلط خونی می‌تواند در برونشکتازی دیده شود. تشخیص معمولاً براساس ارزیابی تخصصی و تصویربرداری مناسب انجام می‌شود.

۸. عفونت‌ها، سل و سایر بیماری‌های ریوی

عفونت‌های طولانی‌مدت، سل، بیماری‌های بینابینی ریه و در مواردی سرطان ریه می‌توانند باعث سرفه مزمن شوند. تب مداوم، تعریق شبانه، کاهش وزن، خلط خونی، تنگی نفس پیشرونده یا تغییر سرفه در فرد سیگاری اهمیت بیشتری دارند.

اطلاعات تکمیلی را می‌توانید در صفحه عفونت‌های ریوی مطالعه کنید.

اصل اساسی درمان، یافتن و درمان علت سرفه است. یک درمان واحد برای همه بیماران وجود ندارد و شربت ضدسرفه معمولاً علت زمینه‌ای را برطرف نمی‌کند.

آیا آنتی‌بیوتیک لازم است؟

خیر؛ بسیاری از علت‌های سرفه مزمن باکتریایی نیستند و از آنتی‌بیوتیک سود نمی‌برند. مصرف خودسرانه می‌تواند عوارض دارویی و مقاومت میکروبی ایجاد کند. آنتی‌بیوتیک فقط زمانی مصرف می‌شود که پزشک برای آن اندیکاسیون مشخصی تشخیص دهد.

آیا شربت ضدسرفه کافی است؟

داروهای ضدسرفه ممکن است در بعضی شرایط و برای مدت محدود شدت علامت را کاهش دهند، اما معمولاً علت اصلی را درمان نمی‌کنند. در سرفه مزمن، پنهان‌کردن طولانی‌مدت علامت بدون بررسی علت مناسب نیست.

آیا درمان گیاهی جایگزین درمان پزشکی است؟

نوشیدنی گرم، تأمین مایعات و عسل برای افراد بالاتر از یک سال ممکن است در برخی موارد به تسکین علامت کمک کند، اما جای تشخیص و درمان علت سرفه را نمی‌گیرد. فرآورده‌های گیاهی نیز می‌توانند عارضه یا تداخل دارویی داشته باشند.

• سرفه مزمن در بزرگسالان بیش از ۸ هفته ادامه دارد.
• سرفه یک علامت است و درمان پایدار به شناسایی علت آن وابسته است.
• آسم، مشکلات راه هوایی فوقانی، التهاب ائوزینوفیلیک، رفلاکس، داروها و دخانیات از علت‌های مهم‌اند.
• خلط خونی، تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، تب طولانی و کاهش وزن نیازمند توجه سریع هستند.
• عکس طبیعی ریه همه علت‌های سرفه را رد نمی‌کند.
• آنتی‌بیوتیک، شربت سرفه یا قطع دارو بدون نظر پزشک راه‌حل مناسبی نیست.